Tủ lạnh mới mua nhưng chạm vào vỏ lại thấy tê tay chưa chắc đã bị hỏng block hay bo mạch. Trong nhiều trường hợp, hiện tượng này liên quan đến ổ cắm không có tiếp địa, dây nguồn bị chèn ép, khu vực đặt tủ ẩm hoặc cách cấp điện chưa phù hợp. Tuy nhiên, dòng điện trên vỏ tủ vẫn là dấu hiệu cần kiểm tra, kể cả khi cảm giác giật còn nhẹ. Trước khi xử lý, hãy ngắt nguồn điện và chỉ kiểm tra những bộ phận bên ngoài có thể quan sát an toàn.
Nguyên nhân và cách kiểm tra tủ lạnh bị rò điện
Dấu hiệu dễ nhận thấy nhất là cảm giác tê tại cửa, cạnh bên hoặc phần vỏ kim loại. Hiện tượng có thể rõ hơn khi người dùng đi chân trần, tay ướt hoặc đứng trên nền gạch ẩm.
Tĩnh điện thường chỉ tạo một lần phóng điện rất nhanh rồi hết. Dòng điện rò có xu hướng gây tê hoặc giật lặp lại khi chạm vào cùng vị trí. Tuy nhiên, không nên tiếp tục dùng tay thử nhiều lần để phân biệt vì mức độ cảm nhận còn phụ thuộc vào độ ẩm, giày dép và khả năng dẫn điện của cơ thể.
Khi cảm giác tê xuất hiện lặp lại, hãy ngắt aptomat hoặc rút phích cắm trong điều kiện an toàn. Sau đó mới kiểm tra các nguyên nhân bên ngoài theo thứ tự dưới đây.
Khu vực đặt tủ ẩm hoặc có nước đọng
Nền nhà ướt làm cơ thể dẫn điện tốt hơn. Nước tiếp xúc với ổ cắm, phích cắm hoặc hộp điện phía sau tủ còn có thể trực tiếp làm giảm khả năng cách điện.
Nguồn ẩm có thể từ nước lau nhà, bồn rửa gần tủ, đường cấp nước cho bộ làm đá hoặc khay hứng nước bị tràn. Người dùng có thể cảm thấy tê rõ khi đứng chân trần nhưng ít cảm nhận hơn khi nền khô.
Để kiểm tra, cần ngắt điện rồi lau khô sàn, ổ cắm và mặt sau tủ. Quan sát đường cấp nước, khay hứng và khu vực gần máy nén. Nếu chỉ xuất hiện cảm giác tê khi nền ướt hoặc nước bắn vào khu vực cấp điện, độ ẩm có khả năng là yếu tố làm tình trạng rõ hơn. Dù vậy, vẫn nên kiểm tra tiếp địa vì nền khô không có nghĩa dòng rò đã biến mất.
Các nguyên nhân khiến tủ lạnh bị rò điện
Dây nguồn bị tủ đè, gập hoặc hỏng lớp cách điện
Sau khi lắp đặt, tủ thường được đẩy sát tường. Nếu không quan sát kỹ, chân tủ có thể đè lên dây nguồn hoặc làm dây gập tại một điểm. Lớp vỏ cách điện cũng có thể bị chuột cắn, cọ vào cạnh kim loại hoặc biến dạng do nhiệt.
Hãy kiểm tra toàn bộ đoạn dây có thể nhìn thấy sau khi đã rút điện. Chú ý các vị trí bị dập, nứt, phồng, cháy xém hoặc lộ lõi đồng. Đồng thời kiểm tra xem dây có bị kéo căng hay ép sát giữa tủ và tường hay không.
Nếu phát hiện dây nguồn hư hỏng, không nên quấn băng keo rồi tiếp tục sử dụng. Cần thay cả đoạn dây hoặc cụm dây nguồn đúng cấu tạo và khả năng chịu tải của tủ lạnh.
Phích cắm hoặc ổ điện tiếp xúc không chắc chắn
Ổ cắm lỏng làm giảm diện tích tiếp xúc với chân phích. Điện trở tại điểm nối tăng lên, khiến ổ cắm nóng, phát tiếng rè hoặc làm nhựa quanh phích đổi màu. Tình trạng kéo dài có thể làm hỏng lớp cách điện và tăng nguy cơ chập cháy.
Sau khi ngắt nguồn, hãy quan sát chân phích và mặt ổ cắm. Các dấu hiệu như vết cháy đen, nhựa biến dạng, mùi khét hoặc phích cắm lỏng đều cho thấy điểm cấp điện không còn an toàn.
Phích cắm ba chấu thường có một chấu bảo vệ để kết nối vỏ thiết bị với hệ thống tiếp địa. Khi ổ điện không có dây tiếp địa thật, dòng điện nhỏ có thể tồn tại trên vỏ kim loại thay vì được dẫn theo đường bảo vệ.
Tủ lạnh đang sử dụng ổ chia hoặc dây nối dài
Tủ lạnh cần dòng điện lớn hơn tại thời điểm máy nén khởi động. Ổ chia kém chất lượng, dây nối tiết diện nhỏ hoặc đầu nối lỏng có thể nóng lên khi tủ bắt đầu làm lạnh.
Nguy cơ cao hơn nếu tủ dùng chung ổ chia với bếp điện, lò vi sóng, máy giặt, ấm đun nước hoặc thiết bị công suất lớn. Tổng tải cao khiến điểm tiếp xúc nhanh xuống cấp dù các thiết bị vẫn hoạt động.
Để xác nhận, hãy ngắt điện, tháo ổ chia và quan sát đầu nối. Nếu ổ chia nóng, cháy xém, đổi màu hoặc có mùi khét, cần ngừng sử dụng. Tủ lạnh nên được chuyển sang ổ điện riêng đã được kiểm tra về tải và tiếp địa, không cắm thử tùy tiện vào nhiều ổ khác nhau.
Điện áp nguồn hoặc hệ thống điện trong nhà có vấn đề
Nguồn điện không ổn định, dây trung tính đấu sai hoặc hệ thống điện cũ có thể khiến thiết bị xuất hiện biểu hiện bất thường. Trong trường hợp này, nguyên nhân không nằm trực tiếp ở linh kiện của tủ lạnh.
Dấu hiệu thường gặp là nhiều thiết bị vỏ kim loại trong nhà cùng gây tê, đèn chập chờn hoặc aptomat hoạt động không ổn định. Tủ cũng có thể chỉ xuất hiện hiện tượng khi cắm vào một ổ điện hoặc một nhánh điện cụ thể.
Không nên tự kiểm tra bằng cách lần lượt cắm tủ vào nhiều vị trí. Thợ điện cần đo điện áp, kiểm tra dây trung tính, dây tiếp địa và thiết bị bảo vệ của nhánh cấp điện. Nếu hệ thống điện có lỗi, cần xử lý nguồn cấp trước khi đánh giá tình trạng của tủ lạnh.
Cách xử lý và phòng tránh tủ lạnh bị rò điện đơn giản
Lưu ý, mọi thao tác vẫn phải thực hiện sau khi đã ngắt nguồn điện và bảo đảm khu vực xung quanh khô ráo.
Chuyển sang ổ điện riêng phù hợp
Tủ lạnh nên được cắm trực tiếp vào một ổ điện riêng, không dùng chung với bếp điện, máy giặt, lò vi sóng hoặc thiết bị có công suất lớn. Ổ cắm cần chắc chắn, không lỏng chân tiếp xúc và phù hợp với điện áp ghi trên nhãn tủ.
Nếu tủ đang dùng ổ chia hoặc dây nối dài, hãy ngắt điện rồi loại bỏ các thiết bị trung gian này. Không nên tiếp tục sử dụng ổ chia đã nóng, đổi màu hoặc phát ra tiếng rè dù tủ vẫn chạy bình thường.
Việc chuyển sang ổ điện khác chỉ có ý nghĩa khi ổ mới đã được kiểm tra về tải, tiếp địa và tình trạng dây dẫn. Không nên cắm thử lần lượt vào nhiều ổ điện trong nhà để tìm vị trí “không bị tê”.
Điều chỉnh lại dây nguồn
Kéo tủ ra khỏi tường sau khi đã ngắt điện, sau đó kiểm tra vị trí dây nguồn. Dây cần nằm tự do, không bị chân tủ đè, không gập sát cạnh tường và không tiếp xúc với góc kim loại sắc.
Nếu lớp vỏ dây chỉ bị ép nhẹ nhưng chưa biến dạng, có thể sắp xếp lại vị trí rồi cố định để tránh bị chèn lần nữa. Trường hợp dây đã nứt, phồng, cháy xém hoặc lộ lõi đồng thì phải thay mới.
Không nên tự nối dây bằng cách xoắn lõi đồng rồi quấn băng keo. Điểm nối tạm có thể nóng lên khi máy nén khởi động và tiếp tục làm hỏng lớp cách điện.
Xử lý khu vực đặt tủ bị ẩm
Lau khô nền nhà, mặt sau tủ và khu vực quanh ổ điện. Nếu nước đến từ đường cấp cho bộ làm đá hoặc vòi lấy nước, cần khóa nguồn nước trước khi xử lý điểm rò.
Vị trí để tủ lạnh trong bếp nên được tính toán trước khi hoàn thiện khu bếp, không nên đặt sát bồn rửa, khu vực thường xuyên bị nước bắn hoặc nền nhà dễ ngập khi lau dọn. Nếu không thể thay đổi vị trí, cần tạo khoảng cách hợp lý và bảo vệ ổ cắm khỏi nước.
Sau khi vệ sinh, không cấp điện lại ngay nếu khu vực phía sau tủ còn ẩm. Khăn lau nên được vắt ráo, tránh để nước chảy vào khe điện, bảng điều khiển hoặc hộp đấu dây.
Thay ổ cắm hoặc phích cắm bị hỏng, bổ sung tiếp địa
Ổ cắm lỏng, cháy xém, biến dạng hoặc nóng bất thường cần được thay mới. Đây là công việc liên quan trực tiếp đến hệ thống điện trong nhà, vì vậy nên giao cho thợ điện nếu người dùng không có chuyên môn.
Phích cắm bị đen chân, nứt vỏ hoặc biến dạng cũng không nên tiếp tục sử dụng. Nếu phích gắn liền với dây nguồn, cần thay cả cụm đúng loại thay vì cắt nối tùy ý.
Nếu ổ cắm không có dây tiếp địa, người dùng nên nhờ thợ điện kiểm tra và thi công lại. Dây tiếp địa phải được đấu vào hệ thống bảo vệ của công trình, không phải chỉ nối một đoạn dây từ vỏ tủ xuống nền nhà.
Không nối vỏ tủ vào ống nước, ống gas, khung cửa sắt hoặc vật kim loại có sẵn. Cách làm này có thể truyền điện sang vị trí khác và khiến người xung quanh bị giật.
Lắp aptomat chống dòng rò
RCD hoặc RCBO có thể ngắt nguồn khi phát hiện dòng điện đi theo đường bất thường. Thiết bị này giúp giảm nguy cơ điện giật nhưng không thay thế dây tiếp địa và không sửa được linh kiện đang bị chạm vỏ.
Nếu aptomat chống dòng rò liên tục ngắt, cần tìm nguyên nhân trước khi đóng lại. Việc bật lại nhiều lần có thể khiến điểm chạm điện tiếp tục nóng lên hoặc làm hỏng thêm linh kiện.
Khi nào cần gọi thợ kiểm tra?
Hãy ngắt điện và gọi dịch vụ sửa chữa tủ lạnh khi tủ vẫn gây tê sau khi đã kiểm tra ổ cắm, tiếp địa, dây nguồn và độ ẩm; hoặc khi xuất hiện giật mạnh, mùi khét, tia lửa, phích cắm nóng và aptomat liên tục ngắt.
Kỹ thuật viên cần đo dòng rò, điện trở cách điện và kiểm tra block, điện trở xả đá, mô-tơ quạt, bo mạch cùng hệ thống dây dẫn. Sửa chữa điện tử điện lạnh Bách Khoa có thể hỗ trợ kiểm tra và xác định chính xác bộ phận đang chạm vỏ trước khi đề xuất phương án sửa.
Người dùng chỉ nên tự kiểm tra các yếu tố bên ngoài và phải ngắt điện trước khi thao tác. Nếu đã loại trừ những nguyên nhân đơn giản nhưng tủ vẫn rò điện, hãy liên hệ Sửa chữa điện tử điện lạnh Bách Khoa để được đo kiểm và xử lý an toàn.
