Mùa nồm ở miền Bắc không chỉ làm sàn nhà đổ mồ hôi mà còn làm thiết bị hỏng theo. Có thể lúc chạy lúc không, tự reset, chập chờn, hoặc xuất hiện mốc mùi. Nguyên nhân nằm ở độ ẩm cao kéo dài và hơi nước ngưng tụ bám vào cổng, tiếp điểm, bo mạch. Tôi sẽ giúp các bạn biết cách bảo quản đồ không dùng tới trong mùa nồm: cất đúng chỗ, làm khô đúng cách, đóng gói đúng thứ.
Nhận diện rủi ro hỏng đồ điện tử vào mùa nồm
Điều gây hại nhất trong mùa nồm không phải độ ẩm chung chung, mà là hơi ẩm bám lâu và ngưng tụ. Khi không khí ấm ẩm tràn vào, bề mặt tường, sàn, vỏ máy vẫn lạnh, hơi nước sẽ đọng thành màng mỏng hoặc giọt nhỏ. Lớp ẩm này có thể dẫn điện yếu. Với mạch điện tử, chỉ cần một đường rò nhỏ giữa các chân linh kiện cũng đủ tạo lỗi. Với đồ điện lạnh, ẩm làm giảm cách điện ở cuộn dây, đầu cos, giắc cắm và cụm mạch điều khiển.
Dễ gặp nhất là hai cơ chế. Một là ẩm bám tạo đường rò, dẫn tới nhảy aptomat, chập nhẹ, hoặc thiết bị hoạt động sai. Hai là oxy hóa tiếp điểm: cổng USB/HDMI, chân jack, socket, đầu cắm… bị xỉn màu, rỉ xanh, tiếp xúc kém. Oxy hóa thường không “đánh” ngay một phát, mà gây lỗi kiểu chập chờn theo thời tiết. Trời khô thì tưởng hết bệnh, nồm lại tái phát.
Cách bảo quản đồ điện tử, điện lạnh trong mùa nồm
Các dấu hiệu đồ điện tử gặp lỗi như phím bấm đơ hoặc loạn, cảm ứng chập chờn, máy tự tắt mở, router/modem rớt mạng vô cớ, TV có hơi mờ như sương ở mặt kính hoặc trong panel, cổng sạc nóng bất thường, xuất hiện mùi ẩm mốc khi mở nắp máy. Những dấu hiệu này cho thấy môi trường đang làm thiết bị xuống nhanh.
Đồ điện tử (laptop, TV box, ampli, router, máy ảnh) nhạy với lớp ẩm mỏng trên bo mạch (PCB) và cổng kết nối. Đồ điện lạnh (điều hòa, máy giặt, tủ lạnh) ngoài bo mạch còn có motor, quạt, dây dẫn và điểm nối chịu tải lớn. Khi ẩm kéo dài, cách điện kém đi, dễ rò, dễ đánh lửa ở điểm tiếp xúc lỏng.
Một hiểu nhầm phổ biến là mở cửa cho thoáng là khô. Thực tế ngày nồm, ngoài trời thường ẩm hơn trong nhà, mở cửa toang chỉ đưa thêm hơi ẩm vào. Khi đó, sàn và tường càng đọng nước, thiết bị càng hút ẩm. Cách xử lý thực dụng là giảm ẩm có kiểm soát trong nhà, đóng gói thiết bị kỹ càng và cất đi khi không sử dụng.
Chuẩn bị nơi cất và các túi bọc kín để cất máy móc điện tử
Bạn nên có một chiếc ẩm kế (hygrometer) để biết nơi bạn cất có khô ráo hay không. Thông số cần nhìn là RH (độ ẩm tương đối). Khi RH cao kéo dài, đồ gỗ, vải, giấy hút ẩm, còn kim loại và tiếp điểm bắt đầu oxy hóa nhanh. Mốc cũng dễ phát triển khi không khí bí và ẩm cao. Không cần ám ảnh con số nhưng nên dùng ẩm kế để thấy xu hướng: hôm nay 70% hay 90%, giảm được không, giữ ổn định được không.
Ẩm kế cơ và ẩm kế điện tử
Có hai cách kiểm soát ẩm phổ biến trong nhà là máy hút ẩm hoặc điều hòa chế độ Dry. Máy hút ẩm thường cho hiệu quả rõ ràng trong phòng kín, nhất là khi muốn kéo RH xuống tương đối ổn định. Điều hòa Dry phù hợp khi phòng có sẵn điều hòa và cần giảm ẩm trong khoảng thời gian nồm lên cao, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào cách đóng cửa và mức tải nhiệt trong phòng. Dù dùng cách nào, nguyên tắc vẫn là phòng càng kín gió, kiểm soát ẩm càng dễ.
Sử dụng máy hút ẩm để kiểm soát độ ẩm trong phòng
Tường hướng bắc hoặc tường giáp ngoài trời thường lạnh và ẩm hơn, dễ “đổ mồ hôi”. Đặt thiết bị sát tường kiểu đó, đặc biệt là đồ có cổng hướng ra ngoài sẽ khiến nguy cơ oxy hóa tăng nhanh. Sàn gạch cũng là bề mặt lạnh, hay ngưng tụ. Vì vậy, ưu tiên kệ cao ráo, cách tường một khoảng, tránh để thùng/hộp trực tiếp trên sàn. Nếu nhà có góc ít bị gió nồm tạt vào, đó thường là nơi cất đồ rất tốt.
Chỗ cất lý tưởng trong gia đình là tủ/kệ có thể đóng lại nhưng vẫn dễ kiểm tra. Lưu ý tránh kiểu nhồi nhét quá nhiều vì kho thường bí, ẩm tích tụ lâu. Nếu phải cất trong tủ, bạn có thể đặt thêm vật hút ẩm phù hợp và nhớ thay theo chu kỳ. Silica gel là lựa chọn thực dụng, dễ mua, dễ dùng. Quan trọng là dùng đúng cách, bạn nên cho vào không gian tương đối kín, tránh để gói hút ẩm nằm trực tiếp lên bề mặt dễ trầy xước, và đừng dùng lại khi đã no ẩm mà chưa hoàn nguyên.
Một sai lầm khác là dùng quạt thổi từ ngoài vào khi trời nồm. Quạt chỉ làm không khí ẩm luân chuyển nhanh hơn, không làm giảm lượng hơi nước trong phòng. Nếu không có máy hút ẩm hay điều hòa chế độ Dry, cách ít tệ nhất là chọn thời điểm ngoài trời khô hơn (thường giữa trưa, tùy ngày), mở thông gió ngắn để trao đổi khí, rồi đóng lại.
Cất đồ điện tử không dùng tới vào mùa nồm
Cất đồ điện tử trong mùa nồm nên theo thứ tự: làm khô, làm sạch, rồi mới đóng gói. Làm ngược sẽ dễ nhốt ẩm và vài tuần sau mở ra có thể thấy mùi hôi, cổng rỉ xanh, hoặc thiết bị lên nguồn chập chờn.
Trước khi vệ sinh, bạn cần rút điện hoàn toàn. Với thiết bị có adapter rời như router, TV box, loa nhỏ, tháo adapter khỏi ổ cắm và khỏi thiết bị. Adapter và dây nguồn cũng là điểm hay ẩm, nhiều trường hợp lỗi nằm ở đầu cắm chứ không phải ở máy.
- Bước 1: Làm khô thiết bị trước khi bọc tại phòng đã giảm ẩm, kê cao, tránh sát tường lạnh/sàn gạch.
- Bước 2: Làm sạch để giảm bụi và hơi ẩm bằng khăn khô sạch. Lau nhẹ cổng USB/HDMI/jack bằng cồn IPA thấm ít vào tăm bông/khăn không xơ (không đổ/xịt trực tiếp).
- Bước 3: Dùng hộp kín hoặc túi zip dày, ép bớt không khí. Bỏ silica gel vào cùng để hút ẩm.
- Bước 4: Che cổng bằng nắp zin hoặc băng dính giấy/băng dính vải dán hờ. Thiết bị có pin rời (máy ảnh/laptop đời cũ…) thì tháo pin, cất pin riêng. Đối với máy ảnh cần đóng nắp body/lens kín, tránh hở ngàm.
- Bước 5: Cất trên kệ/tủ cao ráo, cách tường một khoảng, tránh kho tối ẩm. Tránh bọc nilon mỏng khi chưa khô (dễ đọng nước bên trong).
- Bước 6: Kiểm tra định kỳ 2–4 tuần/lần, mở hộp kiểm tra mùi ẩm/mốc, nhìn cổng có xỉn/rỉ. Đổi hoặc hoàn nguyên Silica gel theo hướng dẫn.
Nếu bạn cắm điện lại để chạy bảo trì thiết bị, chỉ thử khi phòng tương đối khô. Cắm adapter trước, quan sát nóng/mùi/tiếng lạ; nếu nhảy CB, mùi khét, lẹt xẹt thì phải ngắt ngay.
Cách bảo quản đồ điện lạnh không dùng tới trong mùa nồm
Mùa nồm làm hỏng đồ điện lạnh thường là kiểu ẩm mốc, oxy hóa giắc, rò điện ở điểm nối, hoặc chuột/gián cắn dây trong khoang tối ẩm.
Với điều hòa ít dùng, phần cần chú ý là dàn lạnh và khay nước. Nồm kéo dài, độ ẩm cao làm dàn lạnh dễ mốc nếu bụi bẩn còn nhiều. Trước khi cất nên, vệ sinh lọc gió, lau khô mặt nạ, đảm bảo đường thoát nước không tắc. Nếu máy có chế độ làm khô dàn (một số dòng có chức năng tự sấy sau khi tắt), dùng đúng quy trình của hãng. Nếu không có, cách an toàn là chạy chế độ quạt một thời gian ngắn trong ngày phòng tương đối khô để hong dàn. Khi che chắn cục lạnh/cục nóng, tránh bọc kín hoàn toàn bằng nilon dày vì dễ giữ ẩm, tạo mốc và oxy hóa ốc vít. Che kiểu “chắn bụi” nhưng vẫn có khe thoáng thường hợp lý hơn.
Bật điều hòa chế độ dry để hút bớt hơi ẩm trong phòng
Với máy giặt không dùng, bạn nên vệ sinh máy giặt bằng cách xả hết nước còn trong lồng, lau khô gioăng cửa (máy cửa trước), lau khô khay bột giặt. Vào mùa nồm, chỉ cần còn nước ở rãnh gioăng là mốc lên rất nhanh. Nên mở hé cửa máy giặt và khay bột giặt để khoang thoáng, giảm mùi. Nếu nhà quá ẩm, mở hé vẫn có thể hút ẩm vào, nhưng vẫn ít rủi ro hơn việc đóng kín khiến mốc “ủ” bên trong.
Với tủ lạnh, quy trình đúng là rút điện, rã đông, lau khô hoàn toàn mọi bề mặt, đặc biệt là rãnh gioăng và khay nước thải phía sau. Sau đó mở hé cửa. Đóng kín tủ lạnh trong mùa nồm gần như chắc chắn sinh mùi và mốc. Nếu sợ bụi, có thể dùng tấm lưới mỏng hoặc miếng chèn cửa để cửa hở nhẹ nhưng vẫn hạn chế côn trùng.
Với lò vi sóng và thiết bị bếp có mạch điều khiển, điểm yếu là bo mạch phím và công tắc cửa. Nồm làm phím màng và công tắc dễ chập chờn. Nên cất ở nơi cao ráo, tránh sát tường ẩm, lau sạch dầu mỡ trước khi cất vì dầu mỡ giữ bụi và giữ ẩm. Không nên phủ khăn ướt/khăn dày lên máy trong phòng ẩm; khăn giữ ẩm sát vỏ máy lâu ngày.
Dù là thiết bị nào, nếu cất ở kho/ban công, cần nghĩ đến hơi ẩm tạt vào và côn trùng. Nơi cất tối, ẩm là môi trường chuột gián thích. Dây nguồn, dây tín hiệu bị cắn sẽ gây rò/chập khi dùng lại. Kiểm tra trực quan dây dẫn và hộp điện trước khi cấp điện lại là bước đáng làm.
Nhiều người nghĩ không dùng thì cứ để yên là được. Với đồ điện lạnh, để yên trong môi trường ẩm đôi khi làm tình trạng tệ hơn vì ẩm ngấm vào các điểm nối và khoang. Tuy nhiên, chạy định kỳ cũng không phải lúc nào tốt, vì nếu phòng đang ngưng tụ mạnh, cấp điện có thể rủi ro chập điện.
Bảo quản thiết bị trong mùa nồm không cần cầu kỳ. Quan trọng nhất là cần giảm ẩm phòng, làm khô trước khi cất, đóng gói đúng cách và không vội cấp điện lại. Làm đủ các bước này sẽ giúp bảo quản đồ điện tử vào mùa nồm an toàn hơn, đồng thời giảm mốc và rò điện với đồ điện lạnh ít dùng. Nếu gặp tình trạng nhảy aptomat, cổng oxy hóa nặng, hoặc thiết bị chạy chập chờn theo thời tiết, Sửa chữa điện tử điện lạnh Bách Khoa có thể kiểm tra và xử lý theo quy trình an toàn, tránh hỏng lan.
